Spor Kelime Hazinesi

Spor etiketi taşıyan kartlara baktığımızda beklediğimizi bulamadık. Havuzda bu etiketle 102 kart var ve içlerinde saha içi terminolojisi azınlıkta. Çoğunluk, bir sporun adı. Futbol, güreş, okçuluk, hentbol, eskrim, tekvando, jimnastik, kano, rafting, pilates, maraton, trekking. Yani bu kategori aslında bir sözlük değil, bir spor listesi.

Zorluk dağılımı da bunu doğruluyor: 4 kart en kolay seviyede, 17'si kolay, 44'ü orta, 30'u zor ve 7'si uzman seviyesinde. En kolay dört kartın hepsi tek bir soruya cevap veriyor — Türkiye'de herkesin adını bildiği spor hangisi? Futbol, basketbol, koşu, yüzme. Başka aday yok.

Gerçek kartlar

Üçü de bir sporun adı, ama yasak listeleri üç farklı yerden vuruyor. Futbol kartında oyunun bütün donanımı kapalı: top, kale, kaleci, saha. Güreş kartında hareketin kendisi kapalı: tutmak, devirmek. Satranç kartında ise tahtanın üstündeki her şeykapalı: tahta, taş, kral.

Bir sporu anlatırken içgüdüsel olarak ekipmanı sayarsınız. Bu üç kart, o refleksi en baştan kesiyor. Geriye kalan yol, sporun kim tarafından, nerede ve neden yapıldığını anlatmak: futbol için pazar akşamı bütün ülkenin aynı anda bağırdığı şey, güreş için Edirne'de her yaz yapılan, satranç için iki kişinin saatlerce hiç konuşmadan oynadığı oyun.

Bu arada satranç, tavla ve iskambil de bu etiketin altında duruyor. Masa başında oturarak oynanan üç oyun, koşuyla ve yüzmeyle aynı kutuda. Kart geldiğinde spor etiketini görüp fiziksel bir şey aramaya başlarsanız kaybettiğiniz saniyeler buradan çıkar.

Aynı sporun iki ayrı kartı

Bu kategorinin en tuhaf özelliği: 102 kartın 11'i havuzda iki kez geçiyor ve iki kaydın yasak listeleri farklı. Tekrar eden 11 kelime şunlar — basketbol, boks, bowling, futbol, golf, güreş, kayak, koşu, tenis, voleybol, yüzme. Hepsi bir spor adı; terminolojiden tek bir kelime bile iki kez geçmiyor.

Futbol iyi bir örnek. Kartın bir kaydı en kolay seviyede ve top, gol, saha, kale, kaleci kapalı. Diğer kaydı bir üst seviyede ve orada kaleci serbest, ama bunun yerine maç yasak. Aynı kelime, aynı akşam, iki farklı duvar.

Boks de öyle. İki kayıtta da ring ve yumruk kapalı, ama kolay kayıtta üçüncü engel kemer, orta kayıtta eldiven ve dövüş. Yani birinde sporcunun kazandığı ödülü, diğerinde elindeki ekipmanı anlatamıyorsunuz. Aynı kelime için iki farklı plan gerekiyor.

Pratik sonucu şu: bu kategoride aynı kelimeyi bir akşamda iki kez görebilirsiniz ve ilk seferinde işe yarayan cümle ikincisinde yasağa takılabilir. Kelimeyi tanıdığınız anda rahatlamayın; listeye bakın.

Zorluğu belirleyen şey kural bilgisi değil

En üst seviyede yalnızca yedi kart var. Dördü bir spor adı: kriket, ragbi, buzhokeyi, trekking. Kalan üçünde — rüzgâr, tüplü, asma — kartta yazan kelime tek başına bir spor bile değil. Yani uzman seviyesinde karmaşık tek bir kavram yok — kriket de ragbi de sonuçta topla oynanan takım oyunu. Zor olmalarının tek sebebi, Türkiye'de bu sporları oynamış ya da izlemiş insan sayısının az olması.

Üstelik yasak listeleri bu iki kartı neredeyse ikizleştiriyor. Kriket için top, sopa ve İngiltere kapalı; ragbi için top, takım ve İngiltere kapalı. İkisinde de aynı ülke, aynı ekipman engelli. Geriye kalan tek ayırt edici özellik ragbi topunun biçimi — ve o kartta oval kelimesi de yasaklar arasında.

Buna karşılık orta seviyedeki okçuluk kartında ok, yay, hedef ve atmak kapalı olmasına rağmen kimse tıkanmıyor, çünkü herkesin zihninde bir okçu görüntüsü var. Bu kategoride zorluk, kelimenin karmaşıklığından değil, ortak görüntünün olup olmamasından geliyor.

Yarım kalan kartlar

Havuzda bazı spor kartları bir tamlamanın yalnızca ilk kelimesinden oluşuyor ve tamlamayı tamamlayan kelime yasak listesinin başında duruyor. Bunlar oyunun en kafa karıştırıcı kartları, çünkü kartta yazan kelime tek başına spor bile değil:

• Yağlı — güreş, Kırkpınar, pehlivan ve Edirne kapalı. Elinizde kalan tek yol, sporcuların üstüne ne sürüldüğünü tarif etmek.
• Tüplü — dalış, oksijen ve derin kapalı. Kartın kendisi bir sıfat; anlatmanız gereken şey ise sırtınıza taktığınız şeyin ne işe yaradığı.
• Rüzgâr — sörfü, tahta ve deniz kapalı. Doğa olayını değil, o doğa olayıyla yapılan sporu anlatmanız gerekiyor.
• Halat ve Kürek — ikisinde de çekmek fiili yasak. Oysa iki sporun da adı o fiille bitiyor.
• Asma — havuzun en garip kartı. Yasaklarında köprü, tahta, inmek ve salınmak var; kelimenin tek başına hangi sporu işaret ettiğini anlatıcı da bu listeden çıkarmak zorunda kalıyor.

Bu kartlarda tek çıkış yolu, eksik parçayı tahmin ettirmeye çalışmak yerine sahneyi anlatmak: Edirne'de her yaz yapılan turnuva, sırtında hava tüpüyle suya atlayan insan, iki takımın ipin iki ucundan birbirini sürüklemesi. Kelimeyi tamamlatmaya çalışırsanız takım kelimenin kendisini söyler ve o zaten kartta yazıyor.

Aynı tuzağın küçük bir versiyonu da şu: havuzda hem form hem forma var, ikisi de ayrı kart. Biri kondisyonla ilgili, diğeri oyuncunun üstündeki kıyafet. Tek harf fark, tamamen farklı iki anlatım.

Bu kartlarda ne işe yarar?

• Ekipmandan değil, ortamdan girin. Yasak listeleri neredeyse her zaman ekipmanı kapatıyor. Sporun nerede yapıldığı — buzda, suyun altında, kar üstünde, çimende — genellikle serbest kalıyor.
• Hareketi yapın. Bu kategori beden diline en yatkın köşe. Kürek çekme, yumruk atma, ok germe hareketleri, en iyi tanımdan hızlı sonuç veriyor.
• Kaç kişiyle oynandığını söyleyin. Tek kişi mi, iki kişi mi, takım mı? Bu tek bilgi 102 kartlık listeyi anında üçe böler.
• Ülke ipucunu erken harcamayın. Kriket, ragbi, tekvando gibi kartlarda ülke çoğunlukla yasak. Ülkeyi söyleyemeyeceğinizi baştan kabul edip başka bir yerden başlamak zaman kazandırır.

İlgili kategoriler ve rehberler

Kartın bir tamlamanın yarısı olması sorunu en çok Türkiye'den yerler kategorisinde görülüyor; orada da kelimeyi tamamlayan coğrafi ad yasak listesinde duruyor. Beden dilinin aynı ölçüde işe yaradığı diğer köşe fiiller. Yasak kelimelerin neden tam da ilk aklınıza geleni kapattığını çağrışım haritası analizinde veriyle inceledik; genel anlatıcı taktikleri ise kazanma stratejileri yazısında.

Örnek kelimeler

Bir oyun turunda bu temadan görebileceğiniz kelimelere örnekler: