Film, Sahne ve Gösteri

Bu etiketin adı film, ama kartlara tek tek baktığımızda başka bir şey çıktı. Havuzda film etiketiyle 55 kart var ve içlerinde tek bir film adı yok. Tek bir yönetmen, tek bir oyuncu, tek bir dizi adı da yok. Bunun yerine kategori büyük ölçüde sahnede canlı yapılan işlerle dolu.

Sayarsak: 55 kartın 12'si bir dansın adı, 9'u sirk ve sahne numarası, 4'ü geleneksel Türk seyirliği. Yani neredeyse yarısı perdeyle değil, seyircinin karşısına çıkmakla ilgili. Kalan otuz kadar kart ise yapımın kendisiyle değil çevresiyle ilgili: senaryo, kurgu, replik, kostüm, festival, ödül, oscar, belgesel, animasyon, alt yazı.

Zorluk dağılımı da bu yapıyı takip ediyor. Bu kategoride en kolay seviyede hiçbir kart yok; 12 kart kolay, 17'si orta, 22'si zor ve 4'ü uzman seviyesinde. En üstteki dördün üçü — meddah, operet ve orta — bir sahne geleneğinin adı.

Kategoride ne var, ne yok

Bir kart geldiğinde ne tür bir şeyle karşı karşıya olduğunuzu bilmek bu kategoride en büyük avantaj. Havuzun içeriği kabaca dört öbeğe ayrılıyor:

• Danslar — bale, halay, horon, zeybek, çiftetelli, tango, vals, salsa, samba, flamenko, breakdance, hiphop. Kategorinin en kalabalık öbeği.
• Sirk ve sahne numaraları — sirk, palyaço, akrobat, hokkabaz, sihirbaz, kukla, pandomim ve iki tane de soyut kart: numara ile illüzyon.
• Geleneksel Türk seyirliği — karagöz, hacivat, meddah ve orta. Dördü de zor ya da uzman seviyesinde.
• Sinema ve tiyatro kelimeleri — film, dizi, sinema, sahne, oyuncu, kamera, senaryo, kurgu, replik, kostüm, belgesel, animasyon, bilimkurgu, aksiyon, komedi, korku, dram, festival, ödül, oscar, diyalog, alt yazı.

Bunu bilmenin pratik faydası şu: kart açıldığında takım genellikle bir film adı bekler. Beklenti yanlış yerde olduğu için ilk saniyeler boşa gider. Anlatıcı ilk cümlede öbeği söylerse — bu bir dans, bu bir sahne numarası — takım doğru rafa bakmaya başlar.

Bütün dans kartlarında dans kelimesi yasak

On iki dans kartının on ikisinde birden dans kelimesi yasak listesinde. Bu, kategorinin en katı kuralı ve istisnası yok. Yani öbeği söyleyerek başlama taktiği tam da bu öbekte kullanılamıyor.

Üstelik ikinci doğal ipucu da çoğunlukla kapalı: dansın geldiği yer. Flamenko kartında İspanya, samba kartında Brezilya, tango kartında Arjantin, horon kartında Karadeniz, zeybek kartında Ege, halay kartında Türk kelimesi yasak. Beş dans kartında ayrıca müzik de kapalı.

Geriye kalan tek yol bedenin ne yaptığı. Vals için iki kişinin sarılıp aynı yöne dönmesi, horon için omuzların titremesi, zeybek için tek kişinin kollarını açıp yavaş yavaş çökmesi. Bu kategoride ayağa kalkmak, tarif etmekten daha hızlı sonuç veriyor — ve on iki kartın hepsinde bu yol açık.

Birbirinin tek cevabı olan kartlar

Havuzda iki kart çifti var ki her biri diğerinin yasak listesinde duruyor:

• Karagöz ve Hacivat — karagöz kartında hacivat yasak, hacivat kartında karagöz. İkisinde de ayrıca gölge, oyun ve perde kapalı. Yani bu iki kelimeyi anlatmanın bilinen bütün yolları kapatılmış; kalan tek yol, iki karakterin birbirlerine nasıl davrandığını anlatmak.
• Sirk ve Palyaço — sirk kartında palyaço ve akrobat yasak, palyaço kartında sirk yasak. Burada çıkış kolay: sirk için çadır da yasak ama hayvanlar ve gösteri dışındaki her şey serbest, palyaço için ise kırmızı ve burun kapalı olsa da abartılı bir yüz ifadesi anında sonuç veriyor.

Yarım kalan üç kart

Kategorinin en sinir bozucu kartları, bir tamlamanın yalnızca bir parçasından oluşanlar. Üç tane var ve üçünde de eksik parça yasak:

• Galası — kartta yazan kelime tek başına eksik ve ilk yasak film. Anlatmanız gereken şey, bir yapımın ilk kez gösterildiği davetli gece.
• Stüdyosu — yine ilk yasak film. Kartın kastettiği şey çekimin yapıldığı kapalı mekân, ama o mekânın adını veren kelime kapalı.
• Orta — havuzun en zor kartlarından. İlk yasak kelime, kartı tamamlayan sözcük: oyunu. Ayrıca meydan ve tiyatro da kapalı.

Bu kartlarda ne işe yarar?

• Önce öbeği söyleyin. Bir dans mı, bir sahne numarası mı, bir sinema terimi mi? Danslar hariç bu bilgi çoğu kartta serbest ve listeyi anında dörtte bire indiriyor.
• Danslarda konuşmayı bırakın. On iki kartın hepsinde dans kelimesi ve çoğunda köken yasak. Hareketi yapmak tek verimli yol.
• Kim yapıyor, kim izliyor? Sahnede tek kişi mi var, iki kişi mi, çocuklar mı izliyor? Sirk ve seyirlik kartlarında bu soru neredeyse hiç yasaklanmıyor.
• Film adı aramayı bırakın. Kategoride hiç film adı yok. Belirli bir yapıma gönderme yapmak bu kartlarda takımı doğru değil, yanlış yöne götürüyor.

İlgili kategoriler ve rehberler

Sahne, müzik ve gelenek tarafı kültür ve sanat kategorisiyle komşu; opera ve tiyatro kelimeleri iki etiketin arasında gidip geliyor. Beden dilinin bu kadar belirleyici olduğu diğer köşe fiiller. Yarım tamlama kartlarının aynısı spor kategorisinde de var. Anlatırken hangi ipucunun neden işe yaradığını tahmin etmenin bilimi yazısında inceledik.

Örnek kelimeler

Bir oyun turunda bu temadan görebileceğiniz kelimelere örnekler: