Türkiye'den Yerler

Türkiye'den yerler kategorisinde 246 kelime var: camiler, saraylar, dağlar, göller, meydanlar, çarşılar. Ve bu kategori havuzun en zor köşesi — 246 kelimenin 181'i zor ve uzman seviyesinde. Havuzun genelinde en kolay seviyede 775 kart var, yani 5.150 kartın yaklaşık yüzde on beşi. Burada ise tek bir kelime bile o seviyede değil; kategori en düşük olarak ikinci seviyeden başlıyor ve orada da yalnızca 13 kart bulunuyor.

Sebebi bilgi değil, ortaklık. Bir yer adını anlatmak, masadaki herkesin o yeri bilmesini gerektirir. İstanbul'da büyümüş biriyle Erzurum'da büyümüş biri aynı kartta çok farklı hızlarda gider. Bu kategori, oyundaki en yüksek varyansı taşır.

Gerçek kartlar

Yasak listelerinin ortak mantığı belli: yer adının kendisi ve türü kapalı. Göreme'yi anlatırken "Kapadokya" diyemiyorsunuz, Uzungöl'ü anlatırken "Trabzon". Yani coğrafi çıpayı veremiyorsunuz — oysa bir yeri anlatmanın en doğal yolu odur.

Geriye kalan yol, yerin hikâyesi ve görüntüsü. Ayasofya için "iki dinin de ibadet ettiği yapı", Göreme için "insanların kayaların içini oyup yaşadığı vadi", Uzungöl için "yaz ortasında bile üşüdüğün, çam kokan yayla".

Neden bu kadar zor?

246 kelimenin 181'inin zor ve uzman seviyesinde olması ilk bakışta şaşırtıcı: bunlar sonuçta herkesin duyduğu yerler. Ama oyundaki zorluk "bilmek" değil, "anlatabilmek" demek ve yer adları bu ikisinin en çok ayrıştığı kategori.

Üç sebep var. Birincisi, bir yeri tanımlayan şeylerin çoğu yasak listesinde: şehri, türü, en meşhur özelliği. İkincisi, yer adları çoğu zaman başka bir özel isimle anlatılıyor — Göreme'yi Kapadokya'sız, Uzungöl'ü Trabzon'suz anlatmak, elinizdeki en doğal aracı kaybetmek demek. Üçüncüsü ve en önemlisi, ortak deneyim şartı: bir yeri tarif edebilmeniz için karşınızdakinin o yeri zihninde canlandırabilmesi gerekiyor.

Bu son madde, kategoriyi masaya göre çok değişken yapıyor. Aynı kart, birlikte tatile gitmiş iki arkadaş arasında üç saniyede geçiyor; aynı kart, farklı şehirlerde büyümüş bir grupta hiç geçmiyor. Kelimoji'de "zor kelime" ile "bu masa için zor kelime" arasındaki farkın en net görüldüğü yer burası.

Bu kategoride ne işe yarar?

• Önce bölgeyi verin, şehri değil. Şehir adı çoğu zaman yasakta. "Karadeniz'de bir yer" demek yasağa takılmadan alanı daraltır.
• Fotoğrafı anlatın. Bu kategoride görsel hafıza en güçlü araç. İnsanların gördüğü kartpostal görüntüsünü tarif edin.
• Ortak deneyime bağlayın. "Okul gezisinde herkesin gittiği yer", "her düğün fotoğrafında arka planda çıkan köprü" gibi cümleler, tarih bilgisinden hızlı sonuç verir.
• Masayı tanıyın. Bu kartlar oyunda seçilmiyor, kendi gelir — ama 181'i zor ve uzman seviyesinde olduğu için karışık bir grupta zorluğu düşürmek karşınıza çıkma sıklığını azaltır. Yer adları, ortak referansı olmayan bir masada anlatılamaz hale gelir; kelimenin kolaylığıyla ilgisi yok.

Ortak hafızanın anlatımı nasıl hızlandırdığını tahmin etmenin bilimi yazısında, zorluk seviyesinin torbaya ne koyduğunu da kategoriler sayfasında anlattık.

İlgili kategoriler ve rehberler

Ortak hafızanın belirleyici olduğu diğer bölge film ve sahne kartları; orada da masadaki herkesin aynı gösteriyi görmüş olması gerekiyor. Ortak referans gerektirmeyen, tamamen somut kartlar için yemek tarafına bakın — oradaki kartların yüzde kırkı en kolay seviyede. Etiketin oyunda ne işe yaradığını ve neyi belirlemediğini kategoriler sayfasında anlattık.

Örnek kelimeler

Bir oyun turunda bu temadan görebileceğiniz kelimelere örnekler: