Yemek ve Mutfak Kelimeleri

Yemekle ilgili etiketler bu sekiz tema içinde en kalabalık öbek: 278 kart. Ama bu kategoriyi asıl ilginç yapan sayı büyüklüğü değil. Bu 278 kartın toplam 1.390 yasak kelimesi var ve bunların 577'si — yüzde 41'i — kendisi de bu kategoride bir kart. Yani yemek kartlarının neredeyse yarısı birbirinin cevabını yasaklıyor.

Başka hiçbir temada bu kadar yüksek değil. Sıfatlarda oran yüzde 32, teknolojide yüzde 10, Türkiye'den yerlerde yüzde 2. Yemek kategorisi kendi kendini yiyor.

Gerçek kartlar

Reçel kartının beş yasağının beşi birden ayrı birer kart: meyve, tatlı, kavanoz, ekmek ve kaynatmak. Bu kelimelerin hepsini oyunun başka bir turunda anlatmanız istenecek. Börek ve baklavada durum biraz daha hafif — üçer tanesi kart — ama ortak yasak dikkat çekici: ikisinde de yufka kapalı.

Bunun anlatıcı için sonucu şu: yemek kartlarında malzeme saymakneredeyse hiç işe yaramıyor. Bir yemeği içindekilerle tarif etme refleksi, bu kategoride sistematik olarak cezalandırılıyor, çünkü malzemelerin kendisi de kart olduğu için yasak listelerine giriyor.

Beş yasağın beşi de kart olan kartlar

Reçel yalnız değil. Havuzda yasaklarının tamamı başka kartlardan oluşan birkaç yemek daha var ve hepsi masada aynı şekilde tıkanıyor:

• Menemen — yumurta, domates, biber, kahvaltı ve tava kapalı. Yemeğin tarifi kelimesi kelimesine yasak listesi.
• Cacık — yoğurt, salatalık, sarımsak, nane ve soğuk kapalı. Aynı hikâye.
• Omlet — yumurta, tava, kahvaltı, çırpmak, peynir.
• Güveç — tencere, fırın, et, sebze, pişirmek. Hem kabı hem içindekini hem de yöntemi aynı anda kaybediyorsunuz.
• Tatlı — şeker, kek, pasta, baklava ve fırın kapalı. Kategorinin en üst başlığı, kendi alt başlıklarıyla kilitlenmiş durumda.

Bu kartlarda çalışan tek yöntem, tabaktan çıkıp sofrayabakmak. Yemeği ne zaman, kim için, hangi kapta yediğinizi anlatmak genellikle serbest kalıyor: pazar sabahı ocağın başında hazırlanan, misafir geldiğinde ilk çıkarılan, bayramda komşuya götürülen. Menemen için sabah masasına gelen ve herkesin ekmeği batırdığı şey demek, tariften çok daha hızlı sonuç veriyor.

Neredeyse aynı olan komşular

İkinci tuzak, birbirine çok yakın iki kartın ikisinin de havuzda bulunması. Künefe ve kadayıf ayrı ayrı kart. Künefe kartında kadayıf yasak — yani en doğal tarif yolu, daha ilk cümlede kapalı. İkisinde de tatlı ve şerbet ortak yasak.

Aynı şey tatlılar rafının tamamında geçerli. Muhallebi, krema ve kaymak kartlarının üçünde birden süt yasak; muhallebi ve kremada ayrıca beyaz da kapalı. Bu kartlarda takım doğru bölgeye gelir, doğru kelimeyi bulamaz. Anlatıcının işi tarif etmek değil, ayırmak: yakın akrabasından farkı ne? Kaymak için sütün üstünde toplanan, muhallebi için kaşıkla yenen soğuk kâse.

Rehberi olan sekiz temanın en kolayı

Zorluk dağılımı bu temayı havuzun geri kalanından ayırıyor: 116 kart en kolay seviyede, 69'u kolay, 68'i orta, 24'ü zor ve uzman seviyesinde yalnızca bir tane kart var — zerdeçal.

Karşılaştırma için: havuzun tamamında en kolay seviyede 775 kart var, yani 5.011 genel kartın yaklaşık yüzde on beşi. Yemekte bu oran yüzde kırkın üzerinde. Masada küçük çocuk varsa ya da grup ilk kez oynuyorsa, kolay seviyede en çok karşınıza çıkacak temalardan biri bu olacak.

Zor uçtaki kartlar da yemeğin kendisi değil, çoğunlukla baharat ve katkı: zerdeçal, sumak, kişniş, fesleğen, tahin, pekmez. Bunlar tabakta görünmeyen, tadı tarif edilmesi güç şeyler. Zerdeçal kartında baharat, sarı ve toz kapalı olduğu için elinizde renk de biçim de kalmıyor — kalan tek yol, nerede kullanıldığını anlatmak.

Bu kartlarda ne işe yarar?

• Malzemeyi bırakın, anı anlatın. Bu kategorinin tek altın kuralı. İçindekiler zaten yasak; yemeğin hangi masaya, hangi saatte geldiği serbest.
• Kabı ve aleti kullanın. Tencere, tepsi, kâse, tava çoğu tatlı ve yemek kartında yasak değil. Neyin içinde piştiğini söylemek alanı hızla daraltır.
• Yakın akrabadan farkı söyleyin. Künefe, kadayıf, muhallebi, kaymak gibi kartlarda genel tarif değil, ayırt edici tek özellik kazandırır.
• Baharatlarda tadı değil, yeri tarif edin. Sumak, kişniş, zerdeçal gibi kartlarda tat anlatmak nadiren tutuyor; hangi yemeğin üstüne serpildiği çok daha hızlı.

İlgili kategoriler ve rehberler

Kartların birbirinin yasağı olması sorununun ikinci en yoğun yaşandığı yer sıfatlar; orada da kelimeler birbirinin eş anlamlısı olduğu için aynı kilit kuruluyor. Tam tersi uçta Türkiye'den yerler duruyor: kartlar birbirini neredeyse hiç yasaklamıyor, ama bu sefer ortak hafıza gerekiyor. Yasak kelimelerin havuz genelinde nasıl dağıldığını çağrışım haritası analizinde veriyle inceledik; telefonsuz bir aile akşamı kurmanın pratiğini de aile akşamı yazısında anlattık.

Örnek kelimeler

Bir oyun turunda bu temadan görebileceğiniz kelimelere örnekler: